Το παιχνίδι με τον Μανούσο Φάσση

γράφει η Βενετία Αποστολίδου

 

Το 1980 ο Αναγνωστάκης σύστησε στο αναγνωστικό κοινό την ποιητική του περσόνα, τον Μανούσο Φάσση, μέσα από την «Παιδική Μούσα», μια συλλογή με έμμετρα, ομοιοκατάληκτα σατιρικά ποιήματα. Το 1987 εκδίδει το βιβλίο «Ο ποιητής Μανούσος Φάσσης». Η ζωή και το έργο του, μια παρωδία φιλολογικού δοκιμίου, όπου παρουσιάζει τη ζωή και το έργο του φανταστικού του φίλου και ποιητή Μανούσου Φάσση, σατιρίζοντας πλευρές της πολιτικής, κοινωνικής και ερωτικής ζωής αλλά και πλευρές του λογοτεχνικού συστήματος όπως η κριτική, η φιλολογία και πρωτίστως ο ρόλος του ποιητή. Κατασκευάζονται έτσι δύο ολοκληρωμένα ποιητικά πορτρέτα. Από τη μια μεριά ενός ευφυούς, κυνικού, με σημαντικές ποιητικές αρετές Φάσση, ο οποίος, περισσότερο από ιδιοσυγκρασία και λιγότερο από ιδεολογία, δεν θέλει να ενσωματωθεί (μέσω του ελεύθερου στίχου και της πολιτικοποίησης) κατ' αρχάς στην Πρώτη Μεταπολεμική Γενιά και κατόπιν στο λογοτεχνικό σύστημα. Από την άλλη μεριά έχουμε έναν mainstream ποιητή της Πρώτης Μεταπολεμικής, ο οποίος κατακρίνει επισήμως τον Φάσση για τη στάση του, όμως τον λοξοκοιτάζει και με λίγη ζήλια για την ελευθερία του. Ο συγγραφέας του βιβλίου γίνεται κριτής της ποίησής του και τολμά να τη βάλει στον πάγκο του χασάπη και με τα δύο της σκέλη, του Αναγνωστάκη και του Φάσση, κατεδαφίζοντας τη μία με τη βοήθεια της άλλης. Και τούτο βέβαια αποτελεί την κορύφωση του κριτικού του έργου και την ουσία της πολιτισμικής παρέμβασης την οποία πάντοτε επιδίωξε.

Η κ. Βενετία Αποστολίδου είναι καθηγήτρια Νεοελληνικής Λογοτεχνίας στο ΑΠΘ. 

 

Σημείωση:

Μανόλης Αναγνωστάκης: Ο ποιητής και η πολιτεία του
Αφιέρωμα, Μέγαρο Μουσικής Αθηνών (Βασ. Σοφίας και Κόκκαλη), Τετάρτη 9 Δεκεμβρίου, 7.00 μ.μ.
Μιλούν: Ευριπίδης Γαραντούδης, Νάσος Βαγενάς, Γιώργος Ζεβελάκης, Λάκης Παπαστάθης.
Συντονίζει η Χριστίνα Ντουνιά.

 

Δείτε στην εφημερίδα το ΒΗΜΑ κείμενα σχετικά με το αφιέρωμα

Θεσσαλονίκη: Μεγάλη έκθεση αφιερωμένη στον Μανόλη Αναγνωστάκη

Η γιγαντοαφίσα στην πρόσοψη του δημαρχείου Θεσσαλονίκης και οι αφίσες στα λεωφορεία του ΟΑΣΘ - που θα τοποθετηθούν από το τέλος της ερχόμενης εβδομάδας - «γιορτάζουν» το Έτος Μανόλη Αναγνωστάκη και προαναγγέλλουν τη μεγάλη έκθεση με τίτλο «Μιλώ... Τεκμήρια και μαρτυρίες. 90 χρόνια από τη γέννησή του - 10 χρόνια απ’ το θάνατό του».

Για την έκθεση, η επιμελήτρια - η κοινωνική ανθρωπολόγος, αν. Καθηγήτρια του ΑΠΘ Ελεωνόρα Σκουτέρη - Διδασκάλου - επέλεξε, σε συνεργασία με τους επιστημονικούς συμβούλους, μια «εν σειρά εκθεσιακή αφήγηση», η οποία, ενώ παρακολουθεί πιστά το χρονικό του βίου και του έργου του ποιητή, τέμνεται συνεχώς από έναν πολλαπλά ετεροχρονισμένο σχολιασμό.

Στόχος της έκθεσης είναι - σύμφωνα με τους διοργανωτές - να προβάλει στο ευρύ κοινό μια σειρά από περισσότερο ή λιγότερο γνωστά ντοκουμέντα με έναν διαφορετικό τρόπο. Χωρίζεται σε «έξι+μία» ενότητες, στις οποίες αναδεικνύεται η δυναμική των αντικειμένων αλλά κυρίως του λόγου σε πολλαπλές αφηγήσεις. Στις «έξι» ενότητες είναι ο ίδιος ο Μανόλης Αναγνωστάκης, ποιητής, ιατρός, πολίτης, άνθρωπος, που μιλάει (την παρουσία του επισημειώνουν σκιτσογραφικές αναπαραστάσεις του).

Μανούσος Φάσσης Η ΜΠΑΛΑΝΤΑ ΤΗΣ ΤΑΣΙΑΣ [ΤΗΣ ΑΡΧΟΝΤΟΚΝΙΤΙΣΑΣ]

ποιητικό ανθολόγιο

Η ΜΠΑΛΑΝΤΑ ΤΗΣ ΤΑΣΙΑΣ

[ΤΗΣ ΑΡΧΟΝΤΟΚΝΙΤΙΣΑΣ]

Ήταν οι μέρες εκείνες

που λυσσάγαν οι μπασκίνες

και σου `ρχότανε ναυτία

όταν περνούσες τα Χαυτεία.

Και εσύ!

Κρατώντας τον "Οδηγητή"

διάβηκες από μπρος μου

λουσμένη με αρώματα Κοττύ

στην μπόχα του υποκόσμου.

Φωνάζαν ΕΝΑ-ΔΥΟ-ΧΙ

στα προποπρακτορεία

μα πέρναγες αγέρωχη

Κνιταρχοντοκυρία.

Κανένας δεν αγόραζε

δεν δίναν σημασία

ήρθα και σ `έπιασα αγκαζέ

και σου `πα "έλα Τασία"

πούλησες δέκα σήμερα

νομίζω πια πως φτάνει

- αρχόντισά μου και κερά-

μάζεψτα μάνι-μάνι

πάμε τα δυό μας κορ-α-κορ

να κάνουμε επανάσταση

να σπάσουμε όλα τα ρεκόρ

Χριστούγεννα κι Ανάσταση.

Κι αν είσαι του δογματικού

σκασίλα μου μεγάλη

πάμε από Ηρώδου του Αττικού

να βγούμε προς Εκάλη.

Κνίτισα αρχοντοκνίτισα

παλαιοημερολογήτισα

να γίνουμε ένα εγώ κι εσύ

δόγμα και ανανέωση.

Θα το πατήσω το πεντάλ

μέχρι 90 και100.

Διάβαζε εσύ τον Ρόζενταλ

για μένα η λίρα εκατό.

Πάμε σ`ένα κρυφό κουτούκι

να φάμε πίτσα ή πεϊνιρλί

να μου κάνεις λούκι-λούκι

να σου δείξω ένα λιλί.

Θα κάνεις σου, θα κάνω μου

κι ό,τι άλλο θες ακόμα

κι απά στην ώρα του χαμού

θα σου φωνάξω: "Ένα είν` το Κόμμα".

από το βιβλίο: Ο ποιητής Μανούσος Φάσσης, Η ΖΩΗ ΚΑΙ ΤΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ Μια πρώτη απόπειρα κριτικής προσέγγισης. Δοκιμιακό σχεδίασμα του Μανόλη ΑΝΑΓΝΩΣΤΑΚΗ, εκδόσεις στιγμή, Αθήνα 1987   

Ολοκληρώνουμε την "ΤΡΙΛΙΖΑ" με τα λόγια του Μ.Αναγνωστάκη: " ...Φαίνεται ότι η "ΤΡΙΛΙΖΑ" είναι γραμμένη γύρω στα πρώτα μεταπολιτευτικά χρόνια, και αυτό το εικάζω θετικά γιατί η κατανομαζόμενη φοιτητική οργάνωση ΠΠΣΠ, ιδεολογικό όχημα των μαοϊζόντων νέων της εποχής, γνώρισε άγριες πιένες τα χρόνια εκείνα, για να καταποντιστεί εν συνέχεια και να εξαφανιστεί από τον πολιτικό χάρτη στα χρόνια της σοσιαλιστικής ευδαιμονίας που ακολούθησαν."

Ηλίας Δεκουλάκος Γυμνό, 1972 

 

Μανούσος Φάσης Η ΜΠΑΛΑΝΤΑ ΤΗΣ ΑΣΠΑΣΙΑΣ [ ΣΕΜΝΗΣ ΚΟΡΗΣ ΤΟΥ Ρ.Φ. ]

ποιητικό ανθολόγιο 2015

Η ΜΠΑΛΑΝΤΑ ΤΗΣ ΑΣΠΑΣΙΑΣ

[ ΣΕΜΝΗΣ ΚΟΡΗΣ ΤΟΥ Ρ.Φ. ]

Αντίκρισα μια Ρήγισα

κι από τον πόθο ρίγησα.

Απάνω σε μια σκαλωσιά

την είδα και κοκάλωσα.

Έγραφε συνθήματα

το "Επέσατε θύματα"

κι άλλα αντιφασιστικά.

Και τότε προφασίστηκα

πως θέλω το πινέλον της

να πάω κι εγώ εθελοντής

να γράψουμε κοντά-κοντά.

Με σέρνει εκόντα-άκοντα.

Ύστερα κατεβήκαμε

και πήγαμε ως το ΙΚΑ με

τα πόδια και τα είπαμε

για την ΕΔΑ και το ΠΑΜΕ

Μα γω της λέω: " Ω, Άσπα, συ

μίλα για τη διάσπαση

μίλα μου για το Κόμμα μας

μα μην το μάθει η μαμά σ`.

Πολιτική και λίγο σεξ

μας διαχωρίζουν από το ΕΞ.

(Όχι μόνο ολοκαύτωμα

χρειάζεται κι απαύτωμα).

Μετά πήγαμε ίσαμε

το πάρκο και χωρίσαμε

γιατί είχε και διασχολικό

κι ήτανε λίγο σολικό

να μας εβλέπανε μαζί

(γιατί ειν` η κοινωνία χαζή

κι έχει κατάλοιπα Ναζί).

Δίκιο έχει ο Ρίτσος κι ο Ναζίμ

σ` αυτή τη ζήση την πεζή

να ζει κανείς ή να μη ζει (μ).

 

 

 

από το βιβλίο: Ο ποιητής Μανούσος Φάσσης, Η ΖΩΗ ΚΑΙ ΤΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ Μια πρώτη απόπειρα κριτικής προσέγγισης. Δοκιμιακό σχεδίασμα του Μανόλη ΑΝΑΓΝΩΣΤΑΚΗ, εκδόσεις στιγμή, Αθήνα 1987   

 

Ηλίας Δεκουλάκος Φωτογραφία 

Μανούσος Φάσσης: Η ΜΠΑΛΑΝΤΑ ΤΗΣ ΤΟΥΛΑΣ [ΑΓΩΝΙΣΤΡΙΑΣ ΤΗΣ ΠΠΣΠ]

ποιητικό ανθολόγιο 2015

Η ΜΠΑΛΑΝΤΑ ΤΗΣ ΤΟΥΛΑΣ

[ΑΓΩΝΙΣΤΡΙΑΣ ΤΗΣ ΠΠΣΠ]

Για μιαν αρχιτεκτόνισα

ένα τραγούδι ετόνισα

[να μη σ` το πω να μη σ` το πει

ανήκει στην Πι Πι Σι Πι].

Γι` άλλην εγώ δεν είχα νου.

Ήταν κόρη βιομήχανου

και τα `χεν όλα μπόλικα

για προίκα δύο πολυκα-

τοικίες κι αυτοκίνητα.

Κι έβριζε αγρίως την "Ουνίτα"

σαν όργανο προδοτικό

κι αρχιρεβιζιονιστικό.

[Κι αν τόλμαγες την λέξιν ΕΣ

τα νύχια για καυγά έξυνες].

Δεν είχα τίποτα κοινό

με το Βιβλίο το Κόκκινο

μα έλιωνα απ` τον έρωτα

- τον πόνο του άλλου αχ ποιός ρωτά.

Μια μέρα τ` αποφάσισα

- λέω η ντροπή μισά-μισά -

να τη ζητήσω επίσημα

απ` τον μπαμπά και τη μαμά.

Όπως οι γάτες που λυσσάν

μ` άπραξαν και με φίλησαν.

"Πάρ` την παιδί μας, σώσες μας

μη μείνει αυτή η ντροπή σε μας".

Το `μάθε κι έγινε έξαλλη

[αλί, αλί και τρισαλί]

μ` έβρισε αντιλενινιστή

κι από λύσσα είχε πρηστεί.

Προδότη μ` είπε του λαού

κι εγώ της είπα: " Τούλα, ου,

σπεύδε, κι άκουσε να δεις

κι αν έχεις προίκα πέντε δις

εγώ σε παίρνω ολόγυμνη.

Τον έρωτα άκου πως υμνεί

κι ο Μάο κι ο γίναντας ο Τσου

με τη γιγαντιαία τσουτσού".

από το βιβλίο: Ο ποιητής Μανούσος Φάσσης, Η ΖΩΗ ΚΑΙ ΤΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ Μια πρώτη απόπειρα κριτικής προσέγγισης. Δοκιμιακό σχεδίασμα του Μανόλη ΑΝΑΓΝΩΣΤΑΚΗ, εκδόσεις στιγμή, Αθήνα 1987  

Ηλίας Δεκουλάκος Το μήλον της έριδος 1973, ακρυλικό enamel, 162x72 εκ. 

Καθρέπτης

γράφει ο Α.ΣΤΕΓΟΣ

Η επιστροφή στην φθινοπωρινή καθημερινότητα, έχει ήδη απομακρύνει τις λειψές διακοπές, μένει μόνο η γεύση ενός όψιμου ... ροδάκινου. Η εποχή κρύβει μια ενέργεια και επιχειρεί να μεταδώσει τα χρώματα της, σε μικρές καταστάσεις, σε τυχαίες συναντήσεις, σε μύχιες σκέψεις, σε ανομολόγητες πράξεις. Κρύβεται η εποχή στην  παράταση του καλοκαιριού, μα είναι κοντά, οι φυλλοβόλοι θάμνοι θα χάσουν τα φύλλα τους, οι χαμένοι φίλοι θα έρθουν με νέες εξομολογήσεις. Η ζέστη σε οδηγεί στην αναζήτηση μα η υγρασία των ημερών, σε παρακινεί στη συζήτηση. Ή στην εκμυστήρευση... Ενίοτε, η ανάγκη διεκδικεί ένα χώρο δημόσιο. Επιχειρεί την προσέγγιση με τον άγνωστο Άλλον. Τότε, η ανάγκη της εκμυστήρευσης γίνεται κατάθεση.

Αντίο ξέγνοιαστα απόβραδα…

Αντίο ξέγνοιαστα απόβραδα…

Με αυτή τη φράση μες στο κεφάλι, στα χείλη… αποχαιρετούσα πριν μερικές μέρες έναν φίλο της πρώτης νιότης. [Αν έρθει η δεύτερη…] Συμφοιτητής στη Φλώρινα,  σύντροφος της Εποχής [το έψιλον κεφαλαίο], μακρινός μες στην απόσταση της καθημερινότητας –αυτής της καθημερινότητας των τωρινών χρόνων. Η συνάντηση μας είχε τα στοιχεία ενός απόβραδου… τα πρώτα ούζα –εδώ έρχονται σίγουρα δεύτερα, τρίτα–  μνήμες, ποτά στη μπάρα, διηγήσεις και εξηγήσεις. Χρόνια χαμένα, στο μεσοδιάστημα, πτυχία, ο στρατός, «μια διαγραφή στην πλάτη»… γάμος. Κομμάτια –όχι ακόμα θρύψαλα–  ικανά να αγχώσουν το τελευταίο ποτό… το πρώτο απόβραδο της επαφής. Και ένα στοιχείο διαφορετικό από τα χρόνια της φοιτητικής αθωότητας: σήμερα στον επαγγελματικό στίβο… ανταγωνιστές είμαστε[…]

Η παρέα μας ήταν πολύ καλή. Αποφύγαμε την νοσταλγία… αν και θυμηθήκαμε την Κατερίνα, την Ξανθή και την Μερόπη με τις παγωμένες φράουλες στην εξεταστική. Το κλίμα διαμορφώθηκε από τη συγκυρία[…] Απουσίαζε η πίεση για αποφάσεις, η κουβέντα κύλησε, πιάσαμε το νήμα, βρέθηκαν ταυτότητες…

Ο κυκλικός δρόμος της αριστεράς να σπάσει σε πολυδαίδαλες σπείρες που να συναντούν την κοινωνία των χαμένων πολιτών . Τρέξαμε στον Πατρίκιο και στην νέα του συλλογή « Σε βρίσκει η ποίηση». Οι νομοτέλειες που μας βασάνιζαν έχουν χαθεί μα όχι η πίστη για την κάθε μικρή αλλαγή ή την κάθε σκέψη και την  διάθεση να παραμείνουμε αξιοπρεπείς … απέναντι στους εαυτούς μας, απέναντι στον Άλλον .

Το ποτό ως μαγνήτης μας γύριζε στο σήμερα. Τα απόβραδα των χθεσινών φαντασιώσεων επανερχόταν στο παρόν. Θυμηθήκαμε τον Σαμπατακάκη,  που γιαουρτώνοντας τον Αναστασιάδη είχε πει « άλλο να μιλάς κι άλλο να κάνεις έρωτα »… άλλο να βλέπεις κι άλλο να γεύεσαι .

Κρατήσαμε  λίγο ακόμα τις θέσεις μας στο μπαρ  - ένα ποτό με μια πρέζα ευτυχίας–  για κάποιους συντρόφους που θυμούνται και ζουν με  τους ποιητές,  για κάποιες συντροφικές στιγμές ποίησης.

Απαγγείλαμε  Μανούσο  Φάσση :

« Στο ξενοδοχείο Macedonia

 πλάγιασα σε μεταξωτά σεντόνια

 είχανε και μεταξωτές κουβέρτες

 κι είπα φέρτες .

Είπα  και στη ρεσεψιονίστα

πως με έπιασε μεγάλη νύστα .

Θέλω άνεση σουίτας

είμαι ποιητής της ήττας » .

Τα χρόνια είτε φεύγουν είτε έρχονται, αφήνουν σημάδια,  σκληραίνουν τα χαρακτηριστικά,  χαράζουν αλλιώτικα τις γωνίες του προσώπου. Μικροδιαφωνίες ή άλλη οπτική για την[…]. Του πρότεινα να […].  Ελπίζω να το θυμάται… είχε ξημερώσει,  χωρίσαμε χωρίς να αλλάξουμε τα ονόματα μας…

Σε φιλώ

Α. ΣΤΕΓΟΣ