Σελιδοδείκτης [ 28.03.2016 ]

Σελιδοδείκτης 91ος

ΝΑΝΤΙΕΖΝΤΑ ΜΑΝΤΕΛΣΤΑΜ
Ελπίδα στα χρόνια της απελπισίας 
πρόλογος: Αναστάσης Βιστωνίτης
μετάφραση: Σταυρούλα Αργυροπούλου
εκδ. Μεταίχμιο, Αθήνα, 2011

Ενα ποίημα για τον Στάλιν τον οδήγησε στον θάνατο

γράφει ο Κώστας Καρακώτιας

«Ζούμε δίχως να νιώθουμε κάτω απ' τα πόδια μας τη χώρα, / τα λόγια μας στα δέκα βήματα ψυχή δεν τα ακούει τώρα, / κι όπου κουβέντα αρχινούν, / για του Κρεμλίνου τον βουνίσιο κάτι θα πουν. / Χοντρά τα δάχτυλά του, με σκουλήκια μοιάζουν παχιά, / σαν βαρίδια οι κουβέντες του ηχούν με σιγουριά. / Κατσαριδίσια τα μουστάκια του γελούν, / και από τις μπότες του οι λαιμοί λαμποκοπούν».

Αυτοί είναι μερικοί από τους στίχους του μοιραίου ποιήματος του Οσιπ Μαντελστάμ για τον Στάλιν που τον οδήγησε στη σύλληψη, στην εξορία και στον θάνατο. Ο Μαντελστάμ, από τους σημαντικότερους ποιητές της Ρωσίας, συνελήφθη πρώτη φορά το 1934 και εξορίστηκε στο Βορονέζ, 400 χιλιόμετρα νότια της Μόσχας. Το 1937 επέστρεψε, με απαγορευμένη όμως την επάνοδό του στη Μόσχα. Το 1938 συνελήφθη ξανά και καταδικάστηκε σε πέντε χρόνια καταναγκαστικά έργα στην Κολιμά της Σιβηρίας. Κατά τη μεταφορά του όμως εκεί, ενώ βρισκόταν σε σταθμό μεταγωγών κρατουμένων κοντά στο Βλαδιβοστόκ, πέθανε μάλλον τον Δεκέμβριο του ίδιου έτους. Η τραγική οδοιπορία του Μαντελστάμ αποτυπώθηκε με εξαιρετική ενάργεια από τη σύζυγό του Ναντιέζντα, στο χρονικό της «Ελπίδα στα χρόνια της απελπισίας», το οποίο κυκλοφόρησε στη Δύση το 1970 και προκάλεσε έντονους κλυδωνισμούς στον χώρο των αριστερών διανοουμένων.

Σελιδοδείκτης 09.11.2015

Σελιδοδείκτης 73ος

ΛΕΩΝ ΤΡΟΤΣΚΙ  Ημερολόγιο εξορίας 1935 – Διαθήκη 1940  μετάφραση: Λ. Μιχαήλ Πρόλογοι: Jean Van Heijenoort – Alfred Rosmer εκδόσεις Άγρα, Αθήνα 2015

γράφει ο Κώστας Καρακώτιας
Ο Τρότσκι στην Εξορία

Η Οκτωβριανή Επανάσταση είναι αναμφισβήτητα ένα από τα μεγαλύτερα συμβάντα του σύντομου προηγούμενου αιώνα. Ανέτρεψε θρόνους, κατέλυσε θρησκείες, πυροδότησε εξεγέρσεις και οράματα σε όλο τον πλανήτη και φαινόταν ότι δικαίωνε τον ρόλο και τη λειτουργία του λενινιστικού κόμματος «νέου τύπου». Η Ιστορία, ως γνωστόν, όμως δεν είναι γραμμική. Οι παρατεταμένες πολεμικές συνθήκες, ο πρόωρος θάνατος του Λένιν και προφανώς η συνέχιση της κοινωνικοπολιτικής διαπάλης και στο εσωτερικό του μπολσεβίκικου κόμματος οδήγησαν σταδιακά στην επικράτηση του σταλινικού φαινομένου. Το -μονολιθικό πλέον- κόμμα κυριαρχεί ολοκληρωτικά στο κράτος και στην κοινωνία και ο Στάλιν είναι ο απόλυτος και πέρα από κάθε κριτική ηγέτης. Σχεδόν όλη η γενιά των μπολσεβίκων της Επανάστασης διώκεται, εξορίζεται, διαπομπεύεται στις περιβόητες δίκες και εξολοθρεύεται.

Ρέκβιεμ ή όχι;

γράφει ο Κώστας Καρακώτιας

Τον Απρίλη του 1955, ο εμβληματικός Γάλλος συγγραφέας Αλμπέρ Καμύ ήρθε στην Ελλάδα και έδωσε μια σειρά διαλέξεων. Συμμετείχε επίσης σε μια συζήτηση στρογγυλής τραπέζης στο Γαλλικό Ινστιτούτο υπό την προεδρία του καθηγητή και ψυχιάτρου Αγγελου Κατακουζηνού. Η συζήτηση είχε ως θέμα το μέλλον του ευρωπαϊκού πολιτισμού και συμμετείχαν, μαζί με τον Καμύ, ο Ευάγγελος Παπανούτσος, ο Κωνσταντίνος Τσάτσος, ο Γιώργος Θεοτοκάς, ο Φαίδων Βεγλερής και ο Νίκος Χατζηκυριάκος-Γκίκας. Αρκετοί από το κοινό έθεσαν ερωτήσεις στον Καμύ και διεύρυναν τη συζήτηση. Πρόσφατα εξεδόθησαν από τις Εκδόσεις Πατάκη τα πρακτικά της συζήτησης αυτής.